Kerklaan
Een kerklaan is meestal een weg, straat of laan die naar of van een kerk voert. In Sassenheim is dit niet anders en samen met de Hoofdstraat en de Menneweg behoort de Kerklaan tot de alleroudste straten van ons dorp.
De naam Kerklaan wordt al genoemd in de Rechterlijke Archieven in 1586. In de loop van de tijd zijn er verschillende schrijfwijzen gebruikt: Kercklaen, Kerkelaan en Kerkstraat. Dan was er ook nog de Nieuwe Kerklaan; dat was de vooroorlogse benaming van de toen nog doodlopende Bijweglaan. In de Legger der Wegen en Voetpaden in de Gemeente Sassenheim uit 1853 wordt de Kerklaan vermeld als ‘Kerk-Laan’. Het wegdek wordt omschreven als ‘gedeeltelijk klinkerweg en zandweg’.
De loop van de straat is: ‘Van de dorpstraat loopende oost en noord en eindelijk oostwaarts tot den Floris Schoutenvrouwenpolder.’ De weg is 465 m lang en 3 ellen breed. Tot in het begin van de vorige eeuw maakte de Kerklaan een scherpe bocht naar links (naar het noordoosten) op de plaats waar nu het huis ‘Op Honk’ staat (Kerklaan 45). Vervolgens liep de weg als Verlengde Kerklaan via wat nu de Adelborst van Leeuwenlaan is tot waar het begin van de Industriekade is. Daar ongeveer stond boerderij Kikkershil. Maar naar het schijnt heeft de (Verlengde) Kerklaan nog veel verder doorgelopen, althans voor de Belastingdienst. Want volgens het Afschrift van het Kohier van den Hoofdelijke omslag over het dienstjaar 1916 stond watermolenaar J.N. (Klaas) Berkhout geregistreerd op Kerkelaan 25. Hij woonde bij de molen die ongeveer 150 m links van het gemaal stond dat nu aan de Sassenheimervaart staat. Zijn overbuurman Jan van der Geest, wonende in zijn boerderij achter de huidige carpoolplaats aan de Van Pallandtlaan, stond geregistreerd op Kerkelaan 27. De overgang Kerklaan-Verlengde Kerklaan is bij de aanleg van de Parklaan (toen Beukenlaan) iets in oostelijke richting verlegd om een goede aansluiting met het zuidelijke deel van de Beukenlaan te krijgen. Op het vrijgekomen stuk grond werd ‘Op Honk’ gebouwd. Met de aanleg van de Beukenlaan verviel de naam Verlengde Kerklaan. Een deel werd Beukenlaan en het vervolg ervan werd eerst Iepenlaan genoemd en na 1946 Adelborst van Leeuwenlaan. Aan de oostelijke kant van de kruising Kerklaan-Parklaan loopt de Kerklaan nu door tot de kruising met de Rusthofflaan, maar dat is niet altijd zo geweest. Vanaf de aanleg in 1918 maakte dit stuk weg deel uit van de Rusthofflaan. Tussen 1927 en 1931 (toen ook de Beukenlaan werd aangelegd) is de naam van dit stukje Rusthofflaan veranderd in ‘Kerklaan’.
Boerderijen
Aan het begin van de Kerklaan bij de Hoofdstraat stond tot 1420 de zogeheten Uythof van de Abdij Leeuwenhorst, dat verwoest werd tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Een uithof (uythof) was een boerderij die eigendom was van een klooster. Het terrein van de Uythof liep van het huidige Boschplein tot aan de Hoofdstraat en van de Passage en brandsloot tot aan de Kerklaan. Na de Reformatie komt dit gebied in handen van de Hervormde Kerkvoogdij. In het notulenboek van deze kerkvoogdij wordt in 1755 melding gemaakt van het verhuren van twee tuinen die aan de Kerklaan liggen. In 1818 en 1819 komen we in de notulen de naam Kloostertuin voor dit gebied tegen.
Op de Hoek van de Kerklaan met de Boschlaan (nu Boschplein) op Kerklaan 32 werd in 1861 door Johannes Roest een zuivelboerderij gebouwd. In 1898 komt de boerderij in eigendom van
Arnoldus Jan van Rijn. Zoon Willem van Rijn? neemt al snel de boerderij over en blijft tot zijn dood in 1962 op de boerderij wonen. Halverwege de jaren zeventig is de boerderij gesloopt.
In 1791 koopt Jean Adam Charbon een boerenhofstede gelegen aan de Kerklaan, die we ook al op een kaart uit 1615 tegenkomen. Jean Adam Charbon is de grondlegger van Buitenplaats Rusthoff. De pachtboerderij aan de Kerklaan wordt onderdeel van dit buiten en krijgt dan ook de naam Rusthoff. In 1918 koopt de gemeente Sassenheim het gehele landgoed Rusthoff. De pachtboerderij en alle opstallen worden in de jaren 1929/1930 gesloopt.
Bedrijven
In de vorige eeuw waren er veel bedrijven en winkels gevestigd aan de Kerklaan. Vanaf de Hoofdstraat was er aan de zuidkant op de hoek eerst de winkel van C.J. Verlint, een bekend Sassenheims horlogemaker, opticien en kunstschilder. Op Kerklaan nummer 22–24 had poelier en kruidenier G. van Egmond zijn winkel (later ook snackbar). Op de hoek met de Boschlaan was Ph. Bakker al in 1895 begonnen met zijn wagenmakerij. Op nummer 44 was de Bodedienst en Expeditie Van Leeuwen gevestigd (later Van Leeuwen & Zn., Verhuizingen). Op Kerklaan 48 had G. Breedijk zijn melkhandel en -winkel. Op nummer 56 had Th.J. Landwer Johan zijn winkel in souvenirs, huishoudelijke artikelen, klompen en sportkleding. Het latere L.J. Sport is hieruit voortgekomen.
Aan de noordzijde van de Kerklaan waren in het begin van de vorige eeuw enkele bollenschuren gevestigd. Vanaf de Hoofdstraat gezien was er eerst de bollenschuur van J. Pereboom (kwekerij ‘Rusthoff’). Die schuur stond ongeveer ter hoogte van de westzijde van het huidige Voorhavenkwartier. In de oorlogsjaren vestigde zich hier Kunstaardewerkfabriek Velsen, dat op last van de Duitse bezetter moest verhuizen uit Velsen. De bollenschuur van J. Pereboom werd daartoe van binnen omgebouwd tot pottenbakkerij en schilderszaal. Tijdens een deel van de oorlogsjaren was er in de fabriek een gaarkeuken gehuisvest. In 1953 werd de fabriek getroffen door een grote brand, die de schilderszaal en een groot deel van de fabriek vernielde. De fabriek werd gedeeltelijk herbouwd. In 1993 was er weer een verwoestende brand, maar de fabriek kon weer een doorstart maken. Het pand werd in 2002 gesloopt.
De volgende bollenschuur was die van H.J. Roosa (eerder Vlasveld, later ook enige tijd Roosa & Wilbrink). Deze stond sinds 1902 ongeveer op de plaats waar Huize Bijweg heeft gestaan en die gebouwd was door J.P. Oudshoorn voor de firma E. Kruijff. Later was op deze locatie bouwbedrijf M.J. van Breda & Zn. gevestigd. Rechts hiervan stond de voormalige bollenschuur van Gebr. Aangeenbrug, waarin later onder meer metaalbewerkingsbedrijf P.A. Kuppel, de Dagmarkt en laatstelijk het kantoor van M.J. van Breda waren gevestigd (Kerklaan 31). Op Kerklaan 57–59 ten slotte was woninginrichting ‘Kerklaan’ van J.P. van Steijn gevestigd.
Scholen
De christelijke fröbelschool, naar de Duitse pedagoog Friedrich Fröbel, stond aan de Kerklaan 54 en werd gebouwd in 1891 door J.P. Oudshoorn. Later heette deze school De Kinderkorf. De school stond ter hoogte van de zijingang van het park en heeft tot 1972 dienstgedaan, waarna hij werd afgebroken.
Voorbij de kruising met de Parklaan staat op de nummers 70–72 het dubbelpand met de trapgevels, met het bouwjaar 1923 erop, weergegeven met grote muurankers. Aanvankelijk was in dat gebouw de openbare lagere school gevestigd; van 1934 tot in de jaren vijftig was dit de r.-k. kleuterschool. In de jaren zestig en zeventig was het een afdeling van de sociale werkplaats. Later waren hier links een uitzendbureau en rechts een architectenbureau gevestigd.
Kerken
De chr.-gereformeerde kerk op de hoek van de Kerklaan en de Bijweglaan heeft officieel als adres Bijweglaan 4. Het is gebouwd in 1926 en heet sinds 2005 ‘de Havenkerk’.
